Adet düzensizliği, adet kanamalarının beklenenden daha erken veya daha geç başlaması, kanama süresinin değişmesi ya da bazı aylarda adetin hiç görülmemesi şeklinde ortaya çıkabilir. Her kadının adet döngüsü aynı olmadığı için zaman zaman birkaç günlük değişiklikler normal olabilir. Ancak düzensizlik sürekli hale geldiğinde veya yoğun kanama, şiddetli ağrı gibi başka belirtilerle birlikte görüldüğünde altta yatan nedenin araştırılması gerekir.
Adet düzensizliğinin nedenleri arasında hormonal değişiklikler önemli bir yer tutar. Bununla birlikte stres, kilo değişiklikleri, yoğun egzersiz, polikistik over sendromu (PCOS), tiroid hastalıkları, bazı ilaçlar ve gebelik gibi pek çok farklı faktör de adet düzenini etkileyebilir.
Adet Düzensizliği Nedir?
Adet döngüsü, bir adet kanamasının ilk gününden bir sonraki adet kanamasının ilk gününe kadar geçen süreyi ifade eder. Döngünün uzunluğu kişiden kişiye değişebilir. Özellikle ergenlik döneminde ve menopoz öncesi yıllarda adet düzeninde değişiklikler daha sık görülebilir.
Adet düzensizliği şu şekillerde kendini gösterebilir:
- Adetlerin normalden daha sık gelmesi
- Adetlerin uzun aralıklarla gelmesi
- Birkaç ay adet görülmemesi
- Adet kanamasının normalden uzun sürmesi
- Çok yoğun veya çok az kanama olması
- Ara kanama veya lekelenme görülmesi
- Adet dönemleri arasında kanama meydana gelmesi
Tek seferlik bir düzensizlik her zaman bir hastalık olduğu anlamına gelmez. Ancak tekrarlayan düzensizliklerde kadın doğum uzmanı tarafından değerlendirme yapılması önemlidir.
Adet Düzensizliği Neden Olur?
Adet döngüsünün düzenlenmesinde beyin, yumurtalıklar, rahim ve hormonlar birlikte rol oynar. Bu sistemin herhangi bir bölümündeki değişiklik adet düzeninin bozulmasına neden olabilir.
Hormonal Bozukluklar
Adet döngüsünde östrojen ve progesteron başta olmak üzere çeşitli hormonların dengesi önemlidir. Hormon seviyelerindeki değişiklikler yumurtlamanın düzensizleşmesine ve buna bağlı olarak adetlerin gecikmesine veya düzensizleşmesine yol açabilir.
Özellikle tiroid hormonlarındaki bozukluklar ve prolaktin hormonunun yüksek olması adet düzensizliğine neden olabilen hormonal sorunlar arasındadır.
Polikistik Over Sendromu
Polikistik over sendromu, adet düzensizliğinin sık görülen nedenlerinden biridir. PCOS’ta yumurtlama düzensiz olabilir ve adetler uzun aralıklarla gelebilir.
Adet düzensizliğine ek olarak:
- Yüz ve vücutta tüylenme artışı
- Akne
- Kilo alma veya kilo vermekte zorlanma
- Saç dökülmesi
gibi belirtiler görülebilir.
PCOS tanısı yalnızca ultrason görüntüsüne bakılarak konulmaz. Hastanın şikâyetleri, muayene bulguları ve gerektiğinde hormon testleri birlikte değerlendirilir.
Tiroid Hastalıkları
Tiroid bezinin az veya fazla çalışması adet döngüsünü etkileyebilir. Hipotiroidi veya hipertiroidi bulunan kadınlarda adetlerin sıklaşması, seyrekleşmesi veya kanama miktarının değişmesi görülebilir.
Adet düzensizliğine halsizlik, kilo değişiklikleri, çarpıntı, üşüme veya terleme gibi belirtiler eşlik ediyorsa tiroid fonksiyonlarının değerlendirilmesi gerekebilir.
Stres ve Psikolojik Faktörler
Yoğun stres, uyku düzensizliği ve günlük yaşamda meydana gelen önemli değişiklikler hormonların düzenlenmesini etkileyebilir. Özellikle uzun süreli stres yumurtlamanın gecikmesine veya geçici olarak durmasına neden olabilir.
Bu nedenle yoğun stres dönemlerinde adetlerin gecikmesi veya döngünün değişmesi mümkündür.
Aşırı Kilo Kaybı veya Kilo Alımı
Vücut ağırlığındaki belirgin değişiklikler üreme hormonlarının dengesini etkileyebilir. Çok düşük vücut ağırlığı, hızlı kilo kaybı veya aşırı egzersiz yumurtlamanın baskılanmasına ve adetlerin seyrekleşmesine neden olabilir.
Benzer şekilde aşırı kilo ve obezite de hormonal dengeyi etkileyerek adet düzensizliğine yol açabilir.
Gebelik
Cinsel olarak aktif kadınlarda adet gecikmesinin önemli nedenlerinden biri gebeliktir. Adet beklenen zamanda başlamadığında, özellikle korunmasız cinsel ilişki söz konusuysa gebelik testi yapılması gerekebilir.
Gebelik şüphesi bulunan durumlarda adet söktürücü ilaçların doktor önerisi olmadan kullanılması doğru değildir.
Menopoz ve Perimenopoz Dönemi
Menopozdan önceki geçiş döneminde, yani perimenopoz sürecinde hormon seviyeleri değişmeye başlar. Bu dönemde adetlerin daha sık veya daha seyrek gelmesi, kanama miktarının değişmesi ve döngü süresinin farklılaşması görülebilir.
Ancak menopoz dönemine yaklaşırken görülen her kanama değişikliği normal kabul edilmemelidir. Özellikle olağandışı veya yoğun kanamalarda doktor değerlendirmesi gerekir.
Adet Düzensizliğinde Hangi Testler Yapılır?
Adet düzensizliğinin tedavisi öncelikle nedenin belirlenmesine dayanır. Doktor, kişinin yaşı, adet düzeni, kullandığı ilaçlar, gebelik ihtimali, kilo değişimleri ve diğer belirtileri değerlendirerek gerekli tetkikleri belirler.
Duruma göre:
- Gebelik testi
- Kan sayımı
- Tiroid hormonları
- Prolaktin
- Üreme hormonları
- Kan şekeri ve metabolik testler
- Pelvik ultrasonografi
gibi incelemeler yapılabilir.
Her hastaya aynı testlerin uygulanması gerekmez. Hangi tetkiklerin gerekli olduğuna kadın doğum uzmanı tarafından karar verilmelidir.
Adet Düzensizliği Nasıl Tedavi Edilir?
Adet düzensizliğinde tek bir tedavi yöntemi bulunmaz. Tedavi, düzensizliğe neden olan probleme göre planlanır.
Hormonal Tedavi
Hormonal dengesizlik veya yumurtlama düzensizliği bulunan bazı hastalarda hormon içeren ilaçlar kullanılabilir. Doğum kontrol hapları, progesteron içeren ilaçlar veya başka hormonal tedaviler doktor tarafından uygun görülen hastalarda kullanılabilir.
Bu ilaçların seçimi kişinin yaşı, sağlık durumu, gebelik planı ve düzensizliğin nedenine göre değişir.
Polikistik Over Sendromunda Tedavi
PCOS tedavisinde hastanın temel şikâyetleri ve gebelik isteği dikkate alınır. Kilo yönetimi, yaşam tarzı değişiklikleri, adet döngüsünü düzenlemeye yönelik hormonal tedaviler veya gebelik isteyen kadınlarda yumurtlamayı destekleyen tedaviler gündeme gelebilir.
Tiroid Hastalığının Tedavisi
Adet düzensizliğinin nedeni tiroid hastalığıysa öncelikle tiroid fonksiyon bozukluğu tedavi edilir. Tiroid hormonlarının dengelenmesiyle adet döngüsü de zaman içinde normale dönebilir.
Yaşam Tarzı Düzenlemeleri
Yeterli ve dengeli beslenme, sağlıklı vücut ağırlığının korunması, düzenli uyku ve aşırı egzersizden kaçınmak adet döngüsünün düzenlenmesine yardımcı olabilir.
Özellikle hızlı kilo değişimleri ve uzun süreli yoğun stres söz konusuysa bu faktörlerin düzeltilmesi tedavinin önemli bir parçası olabilir.
Adet Düzensizliğinde Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Adet düzensizliği tekrarlıyorsa veya günlük yaşamı etkileyen belirtilerle birlikte görülüyorsa kadın doğum uzmanına başvurmak gerekir.
Özellikle şu durumlarda değerlendirme önemlidir:
- Adetlerin uzun süre boyunca düzensiz olması
- Birkaç ay boyunca adet görülmemesi
- Çok yoğun veya uzun süren kanamalar
- Adetler arasında tekrarlayan kanamalar
- Şiddetli adet ağrısı
- Gebelik ihtimaliyle birlikte adet gecikmesi
- Adet düzensizliğine aşırı tüylenme veya akne gibi belirtilerin eşlik etmesi
- İlişki sonrasında tekrarlayan kanama
Çok yoğun kanamaya baş dönmesi, bayılma, ciddi halsizlik veya nefes darlığı eşlik ediyorsa acil tıbbi değerlendirme gerekebilir.